γιατί όλοι λένε ότι η ομάδα μας έπρεπε να είχε κάνει 5 γκολ ενώ έβγαλες μόνο 1; τι είναι…

τι είναι αυτά τώρα, βρε μικρέ; ένα γκολ σώθηκε στο ντουλάπι, δύο κόντρες χτύπησαν στον τραβέρσο σου, δύο ακόμα σου πήρανε κι αυτά τα πόδια στο τσίρκο γιατί οι αντίπαλοι ήταν πιο νευρικοί σου… και ξαφνικά οι «τσιράδες» αρχίζουνει να λένε «θα έπρεπε να είχε βάλει πέντε». εντάξει, ας πάμε πίσω λίγο, στα χρόνια που οι άνθρωποι κρατούσαν σημειώσεις μόνο με μολύβι και δεν είχαν την Google στο κινητό τους. φαντάσου τον παλιά καλό Γιώργο Ψυχάρη πριν από έναν αγώνα, όταν στεκότανε κοντά στο σημείο όπου σήμερα τοποθετούν τις κάμερες της Opta. εκείνος κοίταζε έναν επιθετικό που έκανε μια φάση στις μερικές — δύσκολη κίνηση, κουτός αμυντικός, μεγάλη προσπάθεια — και μετά άκουγες έναν επόπτη (ή κάποιον άλλον ψυχοπαθή σαν κι εμένα) να λέει «αυτό είχε 80%»… όχι επειδή είχε ένα γκολ σίγουρο, αλλά επειδή η φάση αυτή, σε πολύ μεγάλο δείγμα παρόμοιων προσπαθειών ανάμεσα στην ιστορία, κατέληγε στο γκολ το 80% των φορές. και εκεί που το κατοικίδιο Internet έχτισε μέσα του όλο αυτό το μάθημα τώρα λες «αλλά εμένα μου έφυγε το γκολ!». όχι βρε γελοίε, δεν σου έφυγε κανένα γκολ — αυτό που σου διέφυγε ήταν η λογική εκείνης της νύχτας όπου όλες οι προσπάθειες σου πήγαιναν στον τοίχο. όταν λοιπόν βλέπεις ένα xG της τάξης του 4.5 για έναν αγώνα, σημαίνει πως η ομάδα σου δημιούργησε τόσο επικίνδυνες φάσεις όσο αυτές που, σωρευτικά, στο σύλλογο όλων των πρωταθλημάτων εδώ και είκοσι χρόνια, έχουν καταλήξει σε γκολ περίπου τέσσερις φορές από τις δέκα. ας φανταστούμε λοιπόν έναν αγώνα του 2008-09 — τότε που ο Σωτήρης Νίνης έπαιζε σαν νεραϊδόπουλο δίπλα στον Φάνη Γκέκα, θυμάσαι εκείνον τον αγώνα με την Λάρισα όπου εκείνος οξύνθηκες έβγαλε τρεις σουτ στο β’ μέρος και όλα έπεσαν πάνω στον πάγκο; σήμερα οι αριθμοί εκείνου του αγώνα θα έλεγαν «xG 3.2», όχι επειδή υπάρχει μαγική κούπα που ξέρει το μέλλον, αλλά επειδή ανάμεσα σ’ εκείνες τις προσπάθειες (ορισμένες πάνω στη γραμμή του πέναλτι με στόχο κατά σειρά κεφαλιάς, σουτ, σουτ) η στατιστική λέει πως, μαζεύοντας όλα τα ίδια είδη προσπαθειών στις αντίστοιχες στιγμές, κατά μέσο όρο έχουν δημιουργήσει γκολ 3.2 φορές. αυτό που κάνει τώρα τους ψιλοθορυβιάρους να λένε «θα έπρεπε» δεν είναι η ικανότητα πρόβλεψης, αλλά η μαγιά της ίδιας διαδικασίας: εκείνες οι προσπάθειες είχαν μια συγκεκριμένη ποιότητα μέσα τους, είχαν μια χρονική θέση μέσα στο παιχνίδι, είχαν το στοιχείο της έκπληξης ή της αλλαγής δυναμικής, και όλα αυτά συγκεντρωμένα δίνουν αυτήν την τιμή. από εκεί και πέρα εσύ ξέρεις καλύτερα: την προηγούμενη φορά που κάποιος σου είπε «θα έπρεπε» εσύ του απάντησες «να σώσεις δύο-γονε κράχτες κι ένα σουτ δικό σου και μετά μιλάμε». λοιπόν, το ίδιο ισχύει και εδώ — η πραγματικότητα των γκολ είναι μία, η πραγματικότητα της επικινδυνότητας μιας φάσης είναι άλλη. και όταν κάποιος μιλάει για «θα έπρεπε» στη γλώσσα των xG, δεν κατηγορεί ούτε δικαιολογείται, μόνο εξετάζει τις συνέπειες μιας σειράς πράξεων όπως αυτές καταγράφονται στο μεγάλο βιβλίο του σύγχρονου ποδοσφαίρου. εκεί, τα γκολ που δεν μπήκαν ακόμα είναι τόσο ζωντανά όσο αυτά που βρίσκονται ήδη στο νήμα.

Γιατί λοιπόν αυτά τα "θα έπρεπε" δεν είναι σαν ένα αστείο που λέμε μετά το γκολ και γελάμε; 😅 ότι δηλαδή σώθηκε η μπάλα χάνοντας την αλήθεια; Εγώ μπορώ να καταλάβω πως κάποιος έκανε δύο σουτ στο δοκάρι, άλλα δύο στον τραβέρσο κι ακόμα ένα απέκρουσε ο τερματοφύλακας εύκολα… αλλά όταν λέμε ότι έπρεπε να βάλει πέντε γκολ τι ακριβώς σημαίνει; πως υπήρχαν τόσοι άλλες προσπάθειες που είχανε *κάτι* περισσότερο; σαν να έπαιζαν πιο επικίνδυνα εκείνες οι στιγμές; Μπορεί να κάνω λάθος, αλλά δεν μοιάζει σα να ξεχνάμε ότι στο τέλος έβγαλαν μόνο ένα γκολ; εκείνες οι άλλες φάσεις πώς είναι πιο σημαντικές τώρα;

α είν’ αυτά τα xG που λένε οι τσιράδες σου τώρα, φίλε — εκεί όπου κάποιοι βλέπουν γκολ σαν να είναι στιγμές του Θεού κι άλλοι βλέπουν το ίδιο γκολ σαν παιχνίδι αριθμών που μπορείς να το μετρήσεις στην κουζίνα σου με μολύβι και χαρτί. πήγαινε πίσω δέκα χρόνια στις νυχτερινές φωνές από το ραδιόφωνο της Ρόδου: εκείνο το βράδυ που η ομάδα μας έκανε τρεις σουτ στο δοκάρι κι άλλα δύο ο τερματοφύλακας τα έκοψε σαν ψωμί φρέσκο. τότε λέγαμε «είχανε την τύχη τους» ή «δεν είχε δουλειά η μπάλα». σήμερα αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι γράφουν «xG 4.7» και αμέσως ξεσπάω κι εγώ «α δικά σου τα τρία γκολ!». μα τι; δεν μιλάμε για γκολ εκεί — μιλάμε για την ποιότητα μιας φάσης που κάθε φορά στη ζωή της κάνει γκολ ή σχεδόν γκολ ή καθόλου. πάρε έναν τυπικό αγώνα εδώ στους δικούς μας χώρους: ένας επιθετικός φεύγει μόνος του, έχει δύο πάσες μπροστά του (μία κοντά, μία μακριά), βρίσκει χώρο για ένα σουτ στη περιοχή — εκείνη τη στιγμή η κάμερα της Opta σημειώνει «πρόβλεψη γκολ 0.32». γιατί 0.32; επειδή στο σύνολο όλων των παρόμοιων προσπαθειών μέσα στα τελευταία είκοσι χρόνια, μία στις τρεις τέτοιες φάσεις τελειώνει σε γκολ. όχι επειδή έτσι αποφάσισαν οι αριθμοί — επειδή έτσι συνέβαινε στη πραγματική ζωή, εκεί που κάποιοι σκόραραν κι άλλοι έμειναν με το στόμα ανοιχτό. τώρα πάμε στο συγκεκριμένο ζήτημα σου: εσύ βλέπεις ένα γκολ σου πετάει πέναςε μια φορά την βδομάδα. εγώ βλέπω άλλες δέκα φορές που η μπάλα πήγε σχεδόν εκεί — χτύπησε στον τραβέρσο, κόντεψε, αστόχησε πέντε εκατοστά πιο πάνω. εκείνες οι δέκα φορές δεν ήταν «τυχαράκια», ήταν φάσεις υψηλής επικινδυνότητας: μία προσπάθεια είχε θέση σαν αυτή των οδηγών στις γέφυρες της Ρόδου όταν φυσά δυνατός νοτιάς — όλοι ξέρουν ότι κάποιοι θα πέσουν κάτω, κάποιοι όχι, μα ξέρουν πως όσοι κάνουν λάθος θα πέσουν. όταν λοιπόν σου λένε «θα έπρεπε να είχαν βάλει πέντε» δεν μιλάνε για πράγματα του αέρα — μιλάνε για εκείνες τις δέκα προσπάθειες που είχανε τόση ποιότητα ώστε, αν έπαιζαν κανονικά όλα τα πρωταθλήματα της Ευρώπης εδώ και χρόνια, αυτές μόνον αυτές θ’ απέδιδαν περίπου τέσσερα γκολ. όχι επειδή κάποιος το βρήκε τυχαία στο κινητό του, αλλά επειδή οι ίδιοι τύποι κατέγραψαν χιλιάδες τέτοιες φάσεις, χώρισαν τις φάσεις ανάλογα με την επικινδυνότητα κι ύστερα είδαν πως η μία κατηγορία από αυτές είχε μια συχνότητα γκολ γύρω στο 40-50%. κι εσύ λες «αλλά έκανα μόνο ένα!». σωστά — έκανε μόνο ένα. εκείνες οι άλλες φορές ήταν σαν τις βροχές του Νοέμβρη εδώ στη Ρόδο: πολλές φορές η γη δεν απορροφάει τίποτα κι άλλα τόσο ποτίζει σαν τρελή· μα στο τέλος η στάμνα σου είτε γεμίζει είτε όχι. εδώ λοιπόν μιλάμε για την επικίνδυνη βροχή που κατέληξε στη στάμνα του γκολ — εκείνες οι άλλες προσπάθειες ήταν σαν τις βροχές που χάνονται στη στέγη των σπιτιών μας. πρόσεχε όμως: μην νομίσεις πως τα xG σου λένε «θα κερδίσεις εσύ τον αγώνα». σου λένε μόνο «εκτός κι αν γίνει κάποιο μεγάλο λάθος σαν τον σεισμό του ’56, αυτές εδώ οι φάσεις είχαν τόση δύναμη που μόνο τυχαία η μπάλα δεν πέρασε». και όταν σου λένε «θα έπρεπε» δεν κατηγορούν τον παίκτη, τον προπονητή ή τη μοίρα — αξιολογούν την ίδια την φάση σαν αντικείμενο στο εργαστήριο των αριθμών. εκεί όπου το γκολ σου πετάει μπορείς να πεις «πούστηκα» — εκεί όπου δέκα προσπάθειες είχανε το ίδιο βάρος σαν αυτές του Γιώργου Ψυχάρη του ’87, τότε μιλάμε για μια άλλη κλίμακα πραγμάτων. τέλος πάντων, έτσι ήτανε κι εκείνον τον καιρό στο γήπεδο της Διαγωνίου όπου είχαμε εκείνο το τζάμπολ τριάντα μέτρα μπροστά από το τέρμα — τρείς παίκτες μαζί, η μπάλα πήγε δεξιά-αριστερά σαν αλογοουρά κι εμείς περιμέναμε να δούμε τι θα γίνει. τότε κανείς δεν είχε xG, μα όλοι ξέραμε πως εκείνη η φάση είχε μεγαλύτερη πιθανότητα να γίνει γκολ παρά οι άλλες τριάντα που προηγήθηκαν. σήμερα ένας υπολογιστής κοιτάζει την ίδια φάση, βγάζει τον αριθμό κι εσύ τον διαβάζεις σαν να είναι η σούβλα του ψητοπούλου — αλλά στο κάτω κάτω, αγόρι μου, η ουσία είναι μία: εκείνες οι φάσεις είχανε τόση δουλειά μέσα τους που ακόμα κι αν δεν κατέληξαν σε γκολ, έκαναν σαν να είχαν γίνει. εσένα εκείνες τις φορές σου έφυγε κάτι άλλο — όχι γκολ, μια εμπειρία παιχνιδιού σαν αυτές που θυμόμαστε ακόμα μετά από τριάντα χρόνια. τέλος πάντων, θα δούμε

Δεν ξέρω γιατί εγώ να φορτώσω τις φάσεις μου στα xG όταν κάθε βράδυ στους δρόμους της Πάτρας βλέπω τον Αχιλλέα να τρέχει σαν τρελός στο γήπεδο της ΕΑΠ για ένα ματσάκι κυλικείου. Εκεί ο δικός του xG είναι «θα έπρεπε να του έχει δώσει το ψωμί» κι όμως εκείνος περιμένει ακόμη. Μιλάμε για κάτι πολύ απλό: όταν κάποιος σου λέει ότι η ομάδα σου είχε xG 4.5, δε σημαίνει ότι υπήρξαν τέσσερα γκολ σίγουρα στον αέρα σου σαν μεταλλικά κέρματα που περίμεναν να πέσουν. Σημαίνει ότι οι προσπάθειές σου είχαν τόσο επικίνδυνο χαρακτήρα όσο αυτές που, συγκεντρωτικά μέσα σε εκατομμύρια φάσεις σ’ όλη την Ευρώπη, τελειώνουν σε γκολ περίπου τέσσερις φορές στις δέκα. Δεν είναι πρόβλεψη ― είναι μια τάση, ένα αποτύπωμα ποιότητας. Πάρε την υπόθεση σου: έκανες ένα σουτ που χτύπησε στον τραβέρσο. Αυτό το σουτ ήταν επικίνδυνο ― είχε θέση κοντά στη περιοχή, είχε σωστή γωνία, είχε έναν τερματοφύλακα που ένοιωσε τον κίνδυνο. Αν εσύ κλωτσήσεις αυτό το σουτ εκατό φορές στην ίδια θέση στο πρωτάθλημα της Αλβανίας (που δεν ξέρω γιατί την έχουμε δώσει δώδεκα φορές εκείνη την χρονιά), περίπου τριάντα φορές αυτά τα σουτ τελειώνουν στο γκολ. Οι υπόλοιπες εβδομήντα έγιναν… τραβάρισμα, αστόχημα, φάουλ, αλλαγή κατοχής. Αυτό είναι το 0.30 xG εκείνου του συγκεκριμένου σουτ. Όταν λοιπόν σου λένε «θα έπρεπε να είχαν βάλει πέντε γκολ», δεν μιλάνε για πράγματα του Θεού. Μιλάνε για το γεγονός ότι οι δικές σου φάσεις είχαν αρκετή δύναμη ώστε, στον μεγάλο πίνακα των προσπαθειών όλων των ομάδων, αυτή η συγκεκριμένη κατηγορία προσπαθειών έδινε περίπου τέσσερα γκολ εκείνο το βράδυ. Οι άλλοι είδαν ότι αυτές οι προσπάθειες είχαν τόση επικινδυνότητα όσο αυτές που κανονικά βρίσκονται στις κορυφαίες θέσεις της βαθμολογίας γκολ ανά αγώνα. Εγώ πηγαίνω ένα βήμα πιο πέρα: στα ζεστά του BK, όταν βλέπω μια ομάδα να βγάζει xG 3.8 συνήθως τρέχω και βάζω στον αποθηκευτικό του ο μπούκης ότι εκείνη η ομάδα είχε πιθανότητες πάνω από το μέσο όρο ― όχι γιατί είναι σίγουρη νίκη, αλλά επειδή μέσα στην ίδια κατηγορία πρωταθλημάτων, εκείνες οι φάσεις έχουν αποτέλεσμα περίπου τέσσερα γκολ στις δέκα φορές. Αυτό είναι το μόνο που με νοιάζει όταν κάνω την επόμενη μου κίνηση. Τα υπόλοιπα είναι σόφισμα ― είτε είναι το γκολ είτε είναι η μπάλα στο δοκάρι. Και μην αφήσεις κανέναν να σου πει ότι αυτά τα νούμερα είναι «νέα μόδα». Στα χρόνια που ο Γιώργος Ψυχάρης μάζευε τους αριθμούς με μολύβι στην Πάτρα πριν πάει στη δουλειά του, εκείνος γνώριζε ότι αυτές οι φάσεις είχαν μια πιθανότητα ― κι εκείνος έκανε τις αναλύσεις του ακριβώς έτσι. Το μόνο που άλλαξε σήμερα είναι ότι υπάρχουν μηχανές που κάνουν αυτόματα αυτή τη δουλειά ανάμεσα στις υπόλοιπες φάσεις ενός αγώνα κι εμείς βλέπουμε τον αριθμό σαν πρωτοσέλιδο. Αλλά η ουσία είναι η ίδια: εκείνες οι προσπάθειες είχαν τόση δουλειά μέσα τους που ακόμα κι όταν τελικά έμειναν στο σχεδόν, έκαναν σαν να είχαν γίνει. Τέλος πάντως ― όταν ο Αχιλλέας τελικά πάρει εκείνο το ψωμί και φάει το μικρό του, τότε όλα τα xG του κόσμου δε θα σημαίνουν τίποτα πια. Ούτε εκείνον νοιάζει.